Gezondheid

CLADOSPORIUM LAAT ZICH NIET NEGEREN

De schimmel Cladosporium, veroorzaker van bladvlekkenziekte, was lange tijd goed onder controle in de tomatenteelt. De laatste jaren duikt deze weer steeds vaker op. Dit vraagt om verhoogde alertheid, meer bewustzijn en een geïntegreerde aanpak. Als dit achterwege blijft, kunnen de gevolgen groot zijn. Dat ervoer ook tomatenteler Marc Groenewegen van South West Growers, toen hij in 2023 werd overvallen door een grote uitbraak in zijn kas in het Zeeuwse Sirjansland.

Tekst: Shirley van der Linden
Fotografie: Sharon Schouten

Cladosporium was ooit een veelvoorkomend probleem in de tomatenteelt, maar raakte door de ontwikkeling van resistente rassen en effectieve middelen op de achtergrond. De focus verschoof naar nieuwe uitdagingen, zoals het ToBRFV-virus, witte vlieg en phytophthora. Door de evolutie van de schimmel werden bestaande resistenties doorbroken en stak hij opnieuw de kop op. “Ik zag het in 2020 al in Nieuw-Zeeland. We schrokken van de schade die het daar had aangericht”, zegt Marc Groenewegen. “De werkzaamheid van de daar toegestane en toegepaste fungiciden was een stuk minder tegen de nieuwe variant, het zesde fysiologische type. Ook de resistenties van de rassen boden hiertegen geen bescherming. Dan wordt het een enorme uitdaging om een schimmel als deze het hoofd te bieden. Toch leek het toen nog ver weg. Totdat ik er in 2023 zelf door werd verrast.”

Oorzaak en gevolg
De sporendruk had zich in het najaar van 2022 al opgebouwd in de kas van Groenewegen, mede door een energiebesparende aanpassing in de klimaatregeling, waardoor het absoluut vochtgehalte soms iets hoger was dan wenselijk. Dit werd opgemerkt, maar doordat er op korte termijn van teelt zou worden gewisseld kreeg het minder aandacht. “In 2023 kwam het probleem terug”, vertelt de tomatenteler. “We zijn toen direct fungiciden gaan toepassen, waarbij we de hulp hebben ingeroepen van onze adviseur Edwin Datthijn van Van Iperen.” Datthijn werkt al ruim dertig jaar bij de groeispecialist en beschikt vanuit zijn rol als Productmanager Gewasbescherming Groenteteelt over veel kennis van plantbiologie en gewasbescherming. “De druk was eigenlijk al te hoog geworden om de situatie nog volledig onder controle te kunnen krijgen. Om de schimmel toch zo ver mogelijk terug te dringen, hebben we diverse middelen ingezet, waaronder de systemische fungiciden azoxystrobin en Signum.” Groenewegen: “Hierdoor hebben we het seizoen nog kunnen redden. Uiteindelijk hebben we van een gedeelte in de kas de laatste twee trossen niet kunnen oogsten. Het was een einde van een seizoen om snel te vergeten, we dachten echt: dit willen we nooit meer meemaken.”

‘ALLES AAN DOEN OM SIGNUM TE BEHOUDEN OP LIJST MET TOEGESTANE MIDDELEN’

Preventieve aanpak

Groenewegen heeft hier veel van geleerd. Tegenwoordig is hij extra alert op Cladosporium. Vanaf het begin van de teelt wordt dan ook intensief gescout. Daarnaast is hij in de namiddag iets minder vochtig gaan telen. “Dit alles draagt er zeker aan bij dat het een minder aantrekkelijke omgeving wordt voor een schimmel als Cladosporium om zich te ontwikkelen en te verspreiden”, zegt hij. “Maar ik denk dat het nog belangrijker is om de weerbaarheid van de plant te vergroten. We passen eerst een zwavelbehandeling toe, waarna we rond week zes van de teelt de roofwants Macrolophus uitzetten. Vervolgens starten we vanaf week tien met elke drie weken het aanbrengen van silicium om het gewas weerbaarder te maken tegen stress, plagen en ziekten, waaronder dus ook Cladosporium.”

Ook BASF heeft met het breedwerkend en systemisch fungicide Signum een preventieve oplossing in het productpakket. “Vrijwel geen ander middel heeft zo’n breed werkingsspectrum”, aldus Wessel van Vliet, Crop Manager Glastuinbouw bij BASF. “Naast Cladosporium pak je er ook botrytis mee aan. Voor een effectieve werking is het wel belangrijk om het preventief in te zetten, bij voorkeur al voordat de eerste vlekjes verschijnen.” Datthijn voegt toe: “Nu door aangescherpte wet- en regelgeving steeds meer middelen verdwijnen, waaronder ook alternatieven met een vergelijkbare werking als Signum, wordt dit product steeds belangrijker. Wat mij betreft moet er alles aan gedaan worden om het op de lijst van toegestane middelen van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) te behouden.”

‍

Curatieve aanpak

In de kassen van South West Growers, aangesloten bij Growers United, zijn ze erop gebrand Cladosporium te voorkomen. “Het liefst willen we zo lang mogelijk zo groen mogelijk telen. Dat lukt met de inzet van silicium tot dusver eigenlijk heel goed”, zegt Groenewegen. “Maar we hebben geleerd dat, zodra er toch een eerste vlekje wordt gesignaleerd, direct ingrijpen noodzakelijk is om erger te voorkomen. Daarbij acteren we niet alleen op de plek waar we het constateren, maar passen we gewasbescherming toe op de gehele tuin.” Datthijn: “Dit is ook nodig, want Cladosporium kan zich razendsnel verspreiden. In een vroeg stadium kun je dan dus onder meer kiezen voor Signum.

Blijkt dit middel alleen nog niet toereikend, dan kun je overgaan op Bifasto.” Van Vliet vult aan: “Dit middel heeft ook twee werkzame stoffen, maar werkt iets curatiever. Verwacht je dat de druk echt hoog oploopt, dan kun je aanvullend Soriale toepassen. Dat is een kaliumfosfonaat. Omdat je slechts twee toepassingen per jaar hebt, is dit meer een middel voor erbij dan iets dat zelfstandig wordt ingezet. Je zou Soriale eventueel ook kunnen combineren met silicium of zwavel.” De drie heren zijn het erover eens: idealiter wil je problemen voorkomen, maar waar nodig moet je kunnen ingrijpen. Daarbij is het noodzakelijk om een ‘medicijnkastje’ achter de hand te hebben.

Ontwikkelingen

Klimaatverandering heeft een behoorlijke invloed op de luchtvochtigheid in Nederlandse kassen. Groenewegen: “Een hogere buitenluchtvochtigheid maakt het uitdagender om het kasklimaat optimaal te beheersen. Het gewas gaat meer blad aanmaken en meer vocht produceren, terwijl het lastiger wordt om dit vocht af te voeren. Hierdoor neemt de kans op schimmels toe.” Hoewel de bestrijding van schimmels complex blijft, wordt er niet stilgezeten. Zo introduceerde BASF afgelopen najaar niet alleen het middel Soriale; ook verwachten zij in de nabije toekomst nog een ander product met een goede werking tegen Cladosporium. “Daarnaast werken we aan een nieuw product met een feromoon tegen Tuta absoluta, dat met minder toepassingen inzetbaar is dan bestaande producten en slechts één verversing per jaar vraagt”, zegt Van Vliet. Groenewegen besluit: “Door als sector in beweging te blijven, kunnen we komen tot een effectieve, geïntegreerde aanpak die zich in het geval van Cladosporium uitstrekt van scouting en plantvitaliteit tot gerichte inzet van gewasbeschermingsmiddelen wanneer dat nodig is.”