Ondernemen

WERKEN MET JONGEREN: DIT MOET JE WETEN

In de glastuinbouw zijn jongeren vaak onmisbaar. Zeker in piekperiodes, bij oogst, sorteren, inpakken of het stekken. Wie met jongeren werkt, krijgt te maken met strengere regels dan bij volwassenen. Die regels zijn er niet voor niets: jongeren hebben minder werkervaring, zijn nog in ontwikkeling en schatten risico’s vaak anders in. De wet legt daarom extra verantwoordelijkheid bij jou als werkgever. Je moet vooraf helder bepalen wat jongeren wél en niet mogen doen en hoe je toezicht organiseert.

Tekst: Miranda Schenk
Fotografie: Schenkeveld

De regels hangen sterk af van de leeftijd. Grofweg geldt:

•13 en 14 jaar: alleen lichte werkzaamheden die veilig zijn en geen risico’s opleveren. Niet werken met of bij machines. School staat altijd op 1.

•15 jaar: mag zelfstandig licht werk doen, bijvoorbeeld plukwerkzaamheden. Ook hier: niet met of bij machines en geen risicovol werk.

•16 en 17 jaar: mogen meer werkzaamheden doen. Gevaarlijk werk blijft mogelijk als er voldoende toezicht is. Nachtarbeid is in principe niet toegestaan.

Wat betekent dat in een kas? Veel standaardhandelingen (zoals eenvoudig plukken, bossen, labelen, sorteren of inpakken) kunnen vaak prima, mits je de risico’s goed hebt afgedekt. Maar zodra er machines, intern transport, hoogte, chemicaliën of hoge werkdruk in het spel komen, moet je extra scherp zijn.

Arbeidstijden voor jongeren
De Arbeidstijdenwet stelt harde grenzen aan werktijden en rust voor jongeren. Het gaat niet alleen om ‘hoeveel uur’, maar ook om wanneer iemand werkt, hoeveel pauze ertussen zit en of het een schoolweek of vakantieweek is.

Voorbeeld: 13- en 14-jarigen
Voor 13 en 14jarigen gelden bijvoorbeeld strikte grenzen voor werktijden. In een schoolweek mogen zij maximaal 2 uur per schooldag werken, met een maximum van 12 uur per week. In vakantieweken mag dit worden uitgebreid tot maximaal 7 uur per dag en 35 uur per week, verdeeld over maximaal 5 dagen. Werken mag alleen tussen 7.00 en 19.00 uur. Zondagwerk is uitsluitend toegestaan onder strikte voorwaarden.

Beloning: wat zegt de cao?
Binnen de cao Glastuinbouw worden studenten en scholieren gedefinieerd als werknemers die in het lopende schooljaar (van 1 augustus tot en met 31 juli) dagonderwijs volgen of dat gedurende een deel van het schooljaar hebben gedaan; BBLleerlingen vallen hier niet onder. Vakantiekrachten zijn werknemers die uitsluitend tijdens de officiële schoolvakanties per regio werken. Studenten, scholieren en vakantiekrachten moeten minimaal worden beloond volgens het voor hen geldende bruto wettelijk minimum (jeugd)loon. Vakantiedagen en vakantiegeld worden niet opgebouwd, maar uitbetaald via een vaste toeslag van 20% over het loon, die bij elke loonbetaling of bij het einde van het dienstverband wordt afgerekend. De reguliere caoartikelen over vakantie en vakantiegeld zijn op deze groep niet van toepassing. Werk je met studenten, scholieren of vakantiekrachten op basis van een oproepcontract in een seizoensfunctie, dan geldt een afwijkende afspraak: zij zijn niet verplicht gehoor te geven aan een oproep, je bent als werkgever niet verplicht loon door te betalen bij een ingetrokken oproep en je hoeft na 12 maanden geen aanbod voor een vaste arbeidsomvang te doen.

Werk je met jongeren, dan moet je in je RI&E specifiek aandacht besteden aan deze groep.

Veiligheid: aparte RI&E

De Arbowet verplicht je om risico’s in kaart te brengen. Werk je met jongeren, dan moet je in je RI&E specifiek aandacht besteden aan deze groep. Je kijkt niet alleen naar de algemene risico’s binnen je bedrijf, maar ook naar de vraag of deze risico’s acceptabel zijn voor jongeren. Werkzaamheden die voor volwassenen uit te voeren zijn, kunnen voor jongeren verboden zijn. Denk aan werken met machines, omgaan met gewasbeschermingsmiddelen of situaties met verhoogd valgevaar. Jongeren mogen dit soort werkzaamheden in principe niet uitvoeren. Het uitgangspunt is: bij twijfel doe je het niet. Je voorkomt dat jongeren in situaties terechtkomen die ze niet kunnen overzien of beheersen.

Machines, intern transport en hoogte

Vooral bij 13-, 14- en 15-jarigen geldt: niet met of bij machines en geen werk waarbij een fout direct tot letsel kan leiden. Denk in de kas aan sorteermachines, lopende banden, bind- en snijapparatuur of (mee)rijden/werken met intern transportmiddelen. Voor 16- en 17-jarigen geldt: veel kan, maar risicovol werk moet je zorgvuldig beoordelen en onder deskundig toezicht organiseren.

Nachtarbeid
Voor jongeren onder 18 geldt een verbod om te werken tussen 23.00 en 06.00 uur (met enkele uitzonderingen die in de glastuinbouw meestal niet aan de orde zijn). Praktijktip: maak een korte ‘wel/niet-lijst’ per leeftijdsgroep voor jouw bedrijf. Dan hoeft een teamleider niet ter plekke te gokken of een taak mag.

Instructie en toezicht
Jongeren hebben begeleiding nodig. Je geeft vooraf duidelijke instructies. Je legt uit wat de werkzaamheden zijn, welke risico’s daarbij horen en hoe je die beheerst. Die uitleg moet concreet zijn en aansluiten op het niveau van de jongere. Daarnaast organiseer je actief toezicht. Je laat jongeren niet zelfstandig werken in situaties waarin fouten direct gevolgen kunnen hebben. Je controleert of instructies worden nageleefd en grijpt in waar nodig. Alleen instructie geven is onvoldoende. Je moet ook kunnen aantonen dat je dit hebt gedaan. Vastleggen is daarom onderdeel van je werkwijze.

Leg je werkwijze vast

Werk je regelmatig met jongeren, dan leg je je werkwijze vast. Het personeelshandboek is daar een geschikt middel voor. Je beschrijft welke werkzaamheden jongeren binnen jouw bedrijf mogen uitvoeren en welke niet. Je legt ook de werktijden vast. Door dit op te nemen in je personeelshandboek, maak je je beleid duidelijk. Het voorkomt dat er plotseling beslissingen worden genomen die niet passen binnen de wet. Zie de website van de Werkgeverslijn voor een model personeelshandboek. De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht op naleving van regels rond jongeren (arbeidstijden én arbeidsomstandigheden). Als bij een controle blijkt dat regels niet worden nageleefd, kan dat leiden tot maatregelen of boetes.

Meer tips en informatie

Op zoek naar meer informatie over werken met jongeren? Bekijk dan de themapagina hierover op de website van de Werkgeverslijn. Nooit meer tips en informatie missen? Ontvang de tweewekelijkse nieuwsbrief via werkgeverslijn.nl/nieuwsbrief.