Groeien

Hollandse ventilatoren in IJslandse tomatenkas

Hoe belanden in Bleiswijk gefabriceerde ventilatoren in een tomatenkas in IJsland? Daarvoor moeten we tussenstops in onder andere Finland en Berlijn maken. Dominique Blok, accountmanager bij Svensson, geeft met alle plezier een toelichting op dit bijzondere verhaal.

Tekst: Ton van der Vliet
Fotografie: Friðheimar

Tomatenkwekerij Friðheimar (de letterlijke vertaling is ‘vreedzame wereld’) ligt op ruim een uur rijden van Reykjavik. Het is met z’n omvang van 1,7 hectare naar Nederlandse begrippen een bescheiden bedrijf. Maar ook een uiterst inventief en innovatief bedrijf (zie kader). Knútur Rafn Ármann en zijn echtgenote Helena Hermundardóttir runnen het bedrijf en staken vorig jaar bij een Fins bedrijf hun licht op over het gebruik van ventilatoren. Dat bedrijf onderhoudt goede contacten met Svensson, en zo kwamen de ClimaFlow Fans van Svensson op de radar bij de ondernemer. In februari dit jaar liet hij zich op de Fruit Logistica in Berlijn verder bijpraten door Dominique Blok. In de stand van Svensson volgde een kleine demo, en die was overtuigend genoeg voor de IJslandse ondernemer om op proef een tiental ventilatoren te bestellen. De resultaten in de kas waren dusdanig positief dat er al snel een vervolgorder voor nog een tiental ventilatoren werd geplaatst.

Uitdagingen
Het traject werd een kleine twee jaar geleden al ingezet, toen het bedrijf overschakelde naar LED-lampen. Noordelijk gelegen landen als IJsland, Finland en Noorwegen stellen met hun lange, koude en donkere winterperiode specifieke eisen aan het klimaat in de kas. Kassen in IJsland hebben bijvoorbeeld extra veel verwarmingsbuizen en vaak ook nog eens bóven in de kas. “Dat geeft op het gebied van luchtvochtigheid de nodige uitdagingen”, merkt Ármann droogjes op. Hij is opgeleid als landbouwwetenschapper en ervoer het als prettig dat hij met de mensen van Svensson op professioneel niveau kon sparren. “Ledlampen zijn een stuk kouder dan de lampen die we voorheen hadden. Vanwege de energiekosten wilden we over naar LED, maar zonder dat we kilo’s zouden verliezen.” De techniek met verticale ventilatie die ze nu gebruiken werkt inmiddels naar volle tevredenheid. Over een kleine twee jaar moeten álle tomatenkassen (in totaal 11.000 m2) bij Friðheimar voorzien zijn van LED en ventilatoren. Het bedrijf teelt onder glas ook nog aardbeien. “Die kas meet zo’n 6.000 m2 en daar gaan we komend jaar ook over op LED. Daar wachten ons dezelfde uitdagingen als bij de tomaten, dus gaan we daar met dezelfde techniek en ClimFlow Fans aan de slag.”

'Meer verdamping bevordert het calciumtransport, waardoor meer voeding naar de vrucht stroomt'

beweging van lucht

‍

Mechanische verticale ventilatie bestaat nog niet zo lang. Van oudsher vond luchtbeweging in de kas – nodig om het gewas actief te houden – op natuurlijke wijze plaats. De warme lucht van de verwarmingsbuizen stijgt op en houdt zo het gewas in beweging. “Het is een weinig efficiënte en in feite eenmalige methode, waarbij veel energie verloren gaat als de warme lucht bovenin wegstroomt”, zegt Dominique Blok. “In 2016 werd voor het eerst met een verticale ventilator de warme lucht terug de kas in geblazen. Inmiddels is die techniek verder verfijnd. Verticale ventilatie, onze ClimaFlow Fan, zorgt voor een lichte bries dóór het gewas. De luchtbeweging stimuleert de verdamping en dat bevordert onder andere het calciumtransport waardoor er meer voedingstoffen naar de vrucht stromen. En een gelijkmatiger klimaat betekent ook minder ziekten en minder schimmels.”

Hoogrenderende motor

Vooral bij gewassen als tomaten, aardbeien, bloemen en sla op goten bewijst verticale ventilatie zijn meerwaarde. En dankzij het gebruik van borstelloze en hoogrenderende EC-motoren is het energieverbruik verrassend laag. Blok: ”Als je buizen gebruikt voor gewasbeweging dan moet je, met een buistemperatuur van 45 oC, rekenen op een verbruik van meer dan 40 watt per m2. Met onze ventilatoren is het verbruik per vierkante meter minder dan 1 watt.” Verticale ventilatie beleeft momenteel een flinke hausse, en het opvallende is dat buitenlandse telers de techniek eerder lijken te omarmen dan hun Nederlandse collega’s. “Duitsland, Polen, Canada, België… daar komen momenteel de meeste aanvragen vandaan.

Vooral in aardbeien is verticale ventilatie ‘booming’.

Omdat elke kas en elk gewas weer anders is, maken we voor elke aanvraag een persoonlijk ventilatieplan. Telers willen doorgaans meteen volgas als ze eenmaal ventilatoren hebben, maar dat is vaak ten nadele van het gewas. Onze ventilatoren leveren het beste resultaat als ze op 50 tot 70 procent van hun capaciteit draaien. Wij helpen telers die overgaan op verticale ventilatie altijd om hun klimaatcomputer opnieuw in te stellen. En leren ze dat het loont om kort voor zonsopgang de fans 10 procent harder te laten draaien om het gewas actiever te maken. Ja, het is op het oog maar een simpele ventilator, maar je kan er wel heel veel mee!”

DINEREN
TUSSEN de TOMATEN

Lunchen, dineren of een wijnproeverij houden in een tomatenkas? Bij Friðheimar kan het. In een van de oudste kassen is Vínstofa Friðheima te vinden, een wijnbar en restaurant. Tussen de tomatenplanten kun je hier uitstekend tafelen. Chef Jón K.B. Sigfússon kookte eerder voor de groten der aarde en stelt hier het menu samen. De tomatensoepen van het huis zijn vermaard. Voor 3.350 IJslandse Kronen (omgerekend zo’n €23,00) krijg je een smakelijke variant met onder andere gamba’s, room en olijfolie op basis van cognac voorgeschoteld. En dat is nog niet alles. De uitgebreide menukaart vermeldt o.a. ook tomatenijs met diverse sauzen en liefhebbers van cheesecake met tomatenjam worden hier op hun wenken bediend. Met gepaste trots vertelt Friðheimar-directeur Knútur Rafn Ármann dat er jaarlijks maar liefst zo’n 300.000 gasten een stoel boeken in dit restaurant. “Dat is 10 procent van alle toeristen die IJsland bezoeken! Ze komen om te eten, maar we vertellen ze ook over de IJslandse horticultuur. Hoe wij ondanks lange en koude winters hier toch het jaar rond tomaten en aardbeien kunnen telen. We verwarmen de kas met water van 95 Celsius uit natuurlijke warmwaterbronnen en onze stroom wordt deels opgewekt met hydrotechniek en geothermie. En dus kunnen wij met recht zeggen ‘we have green greenhouses’!