Groeien

KRACHTENBUNDELING ROND NEMATODEN

Het is een product dat met het blote oog niet zichtbaar is, maar een kweker geeft er op jaarbasis soms duizenden euro’s aan uit. En dan nog heb je geen 100% zekerheid dat nematoden, want daar hebben we het hier over, succesvol zijn. Hoe en wanneer je de aaltjes inzet en ook hoe ze behandeld worden is allesbepalend. Het vereist een nauwe samenwerking tussen leverancier, distributeur én eindgebruiker van deze minuscule gewasbeschermertjes, waarvan er honderdduizenden per vierkante meter worden ingezet.

Tekst: Ton van der Vliet
Fotografie: Sharon Schouten

Aan tafel bij The Mastergrowers (pothortensia) in De Lier zit een schat aan ervaring op dit gebied. Teelt- en projectmanager Alex Stolze waakt over een tweetal Mastergrowers-locaties (14 en 10 hectare) en zit inmiddels 28 jaar in de tuinbouw. Productspecialist Bart van Paassen adviseert namens Royal Brinkman telers over biologische en chemische gewasbescherming. En Wessel van Vliet (Crop Manager Glastuinbouw bij BASF) kent onder andere de fabriek in Engeland waar BASF al sinds 2012 nematoden kweekt.

Bierbrouwerij
Een locatie die uitblinkt door efficiency. Wessel van Vliet: “Het lijkt nog het meest op een bierbrouwerij, met overal enorm hoge stalen ketels. In negen tot twaalf weken worden daar de aaltjes gekweekt die we onder de productnaam Nemasys op de markt brengen. De afgelopen jaren hebben we heel veel ervaring opgedaan welke plagen we succesvol met nematoden kunnen bestrijden én ook welke niet.”

Telers van pothortensia’s zijn volgens Alex Stolze al zeker vijftien jaar bezig om groener te telen. En het is zondermeer klaar dat nematoden een effectief wapen vormen. Hij gebruikt Nemasys F tegen trips en Nemasys C tegen sciara muggen. Maar makkelijk is het zeker niet. Een streng en strak protocol is daarbij voor Stolze een absolute ‘must’. Ze telen hun kleine pothortensia’s in vier fasen en in elk fase zetten ze aaltjes in. De verwerking daarvan gebeurt zo vers mogelijk. Als het advies luidt ‘binnen 2,5 uur verwerken’, dan zorgt Stolze dat hij daar ver onder blijft: ”We willen aan de goede kant zitten. Neem je dat niet zo nauw dan creëer je schijnveiligheid”

'We moeten het als het ware tegen Barcelona opnemen met één been in het gips'

Biodiversiteit

Adviseur Bart van Paassen knikt instemmend bij die woorden. “Werken met biologie is maatwerk. De temperatuur luistert nauw en je moet de aaltjes goed mengen. En meteen verwerken. Een partij een tijdje latenstaan is geen goed idee. Dan zakken de aaltjes naar de bodem en verstikken elkaar.” Grootste uitdaging in de hortensiateelt begint na de ‘koelfase’ waarin de plantjes acht tot tien weken in de koelcel verdwijnen. Spint, trips en luis overleven die kou, maar dat geldt niet voor de bestrijders. Dus is het zaak om na die koelfase met een verse lichting nieuwe en jonge bestrijders de zaak weer zo snel mogelijk op orde te krijgen. Van Paassen is tweewekelijks aan het scouten en adviseren bij Mastergrowers – waar twee eigen medewerkers ook nog intensief scouten – en bij deze ‘herstart’ worden de contacten nog frequenter. ”Gaan we anders inzetten? méér inzetten? ‘bijcorrigeren’ met een spint- of tripsmiddel? allerlei scenario’s passeren dan de revue.”

“Het is topsport” zo noemt Stolze het streven om doorlopend ‘door een groene bril te blijven kijken’. Waarbij in zijn ogen het speelveld als gevolg van allerlei regels niet helemaal eerlijk is. Biologische aanpak vereist nu eenmaal tijd en die is er niet altijd. “Dat maakt de onzekerheid groter. Met z’n allen zijn we steeds bezig om ‘groener, groener, groener’ te gaan, maar als het fout gaat is er geen apotheek die ons kan helpen. We spelen op Champions League-niveau, maar moeten het dan tegen Barcelona opnemen met één been in het gips!” Van Paassen en Van Vliet moeten in eerste instantie lachen om die laatste vergelijking, maar vinden hem wel heel toepasselijk.

Hoge kwaliteitseisen

Wessel van Vliet erkent dat de marges steeds smaller worden. Er vallen steeds meer chemische middelen af. Nou heeft een groot concern als BASF het voordeel dat het een lange adem heeft en kan putten uit een reservoir met middelen die soms al meer dan twintig jaar in de pijpleiding zitten en getest worden. Maar wat daarvan de eindstreep haalt is toch beperkt. ”En dat zijn dan soms middelen uit dezelfde chemische groepen, die dus dicht bij elkaar liggen, wat de kans op resistentie verhoogt. We zien als het ware een versmalling in diversiteit.” De productie van nuttige nematoden wordt weliswaar opgevoerd, maar daar kiest BASF niet voor de makkelijkste weg, zo moet Van Vliet bekennen. “Wij produceren vanuit een chemische achtergrond. Dat houdt in hele hoge kwaliteitseisen. Als een ‘batch’ ook maar een fractie afwijkt, dan gaat die hele batch weg. Soms zitten we onszelf in de weg, omdat we niet altijd kunnen leveren, maar we hebben altijd wel een product dat voldoet.”

Over de samenwerking met zijn leverancier en distributeur heeft Alex Stolze geen klagen. “We willen het goed doen met elkaar, en we kunnen ook niet zonder elkaar. Dat vertaalt zich in de praktijk in elkaar aanspreken, elkaar wakker houden.” Voor de instanties die de regels opstellen én bewaken heeft hij minder lovende woorden over. Aan sommige regels kan hij zich letterlijk groen en geel ergeren. “Als ik 14 hectare bespuit geldt dat als één toepassing. Als ik heel compact ben en slechts een halve liter gebruik om één specifieke plekje aan te pakken dan geldt dat ook als één toepassing. Met maximaal twee toepassingen per jaar ben je dan snel uitgepraat. Als er dan berichten in de pers verschijnen dat een groot deel van de telers zich niet aan de etikettering houdt, dan kan ik me daar enorm over opwinden. Dat wordt gebracht alsof wij een stelletje criminelen zijn. Terwijl er een heleboel kwekers zijn die juist hun nek uitsteken om de biologische kant op te gaan.”

Beurs

En dat laatste is en blijft een lastige puzzel, zo erkent het drietal aan tafel volmondig. Bart van Paassen: ”Met chemie heb je een afdodingsmiddel dat meteen werkt. Vandaag spuiten en op korte termijn ligt alles plat. Biologie werkt anders. Dat vereist maatwerk en je hebt geen direct resultaat. Het is een kwestie van vertrouwen dat je in onderling overleg de juiste aanpak kiest. En een kwestie van rekenen. Want je kunt er wel een karrevracht kostbare biologie ingooien, maar de teler moet ook nog eens denken aan een gezonde beurs en zorgen dat er aan het einde van de rit onderaan de streep nog wel wat overblijft.”