Groeien

SAMEN WERKEN AAN SLIM SCHERMEN

Hoe zorgen we ervoor dat we de warmtebehoefte en planttemperatuur op peil houden bij de overschakeling van SON-T op LED-belichting? Met die vraag stapte Vereijken Kwekerijen naar huisleverancier Svensson. Het resulteerde in de installatie van het Luxous 1147 H2no FR klimaatscherm. “Als je het scherm slim inzet, kun je energie besparen en ontvochtigen, zonder dat dat veel extra energie kost.”

Tekst: Annemarie Gerbrandy
Fotografie: Wim van Groenendaal

Vereijken Kwekerijen teelt circa 60 hectare tomaten, waarvan 45 hectare belicht en 15 hectare onbelicht. De specialiteit van het bedrijf is de cocktailtomaat Tasty Tom, een merk dat al meer dan dertig jaar bestaat en als één van de weinige merken zichtbaar is in het supermarktschap van Albert Heijn. In de belichte teelten wordt onder full-LED geteeld, gemiddeld 300 µmol belichtingscapaciteit. Het bedrijf heeft in totaal zeven locaties, vijf in Noord-Brabant, een in Limburg en een in het Westland.

De directe aanleiding om in het H2no-scherm te investeren lag in de overstap van SON-T naar LED-belichting, vertelt Ted Claessen, intern teeltadviseur van Vereijken Kwekerijen. “We merkten dat de warmtebehoefte bij full-LED heel anders is dan bij SON-T. We hadden in de belichte teelt meer warmtebehoefte en we misten planttemperatuur. Onze conclusie was dat er een tweede scherm moest komen, naast het reeds aanwezige Obscura verduisteringsscherm. Het idee was voor een isolerend scherm te kiezen, om ‘s ochtends langer te kunnen schermen, als we het verduisteringsscherm weer opendoen voor de hommels.”

Transparante waterfilm
Bij de keuze voor een tweede scherm kwam het Luxous 1147 H2no FR klimaatscherm in beeld. Dit is een transparant energiescherm met H2no-technologie, waardoor waterdruppels uitvloeien tot een waterfilm, vertelt adviseur Hugo Plaisier van Svensson. “H2no is een technologie die is toegevoegd aan het Luxous 1147 FR klimaatscherm. Dit innovatieve scherm voorkomt condensatie in de vorm van kleine druppeltjes; in plaats daarvan vindt condensatie plaats in de vorm van een dunne transparante waterfilm.”

‘KLIMAATSTURING BLIJFT MAATWERK; NIETS GAAT OP DE AUTOMATISCHE PILOOT’

Besparen op energie

Het resultaat is een aanzienlijke verhoging - tot wel 8 procent - van de lichtdoorlatendheid op momenten dat condensatie op het scherm aanwezig is, vervolgt hij. “In de winter heb je te maken met de grens tussen koude lucht boven de schermen en de warmere, vochtigere lucht eronder. Vanaf een bepaalde gewasverdamping en temperatuurverschil tussen de nok en de teeltruimte gaat er een keer condensatie optreden, zeker in de belichte teelt. H2no zorgt ervoor dat de lichttransmissie van het droge doek in stand wordt gehouden en niet wordt aangetast door dauwvorming.”

Meer licht betekent meer productie en meer energiebesparing, omdat er langer kan worden geschermd, vertelt Plaisier. “Dit scherm is ideaal om zowel overdag als ’s nachts energie te besparen. In principe is de H2no-technologie al langer bekend, we hebben het scherm al in 2021 geïntroduceerd. Sinds een paar jaar neemt de interesse in het scherm flink toe, door het energieverhaal en doordat steeds meer telers omschakelen naar full-LED.” Een belangrijk verschil met bestaande anticondensoplossingen is dat het effect duurzaam is; de H2no-eigenschap blijft functioneren gedurende de levensduur van het doek, aldus de adviseur.

Extra flexibiliteit

Bij Vereijken Kwekerijen lag in belichte teelten al een verduisteringsdoek. In de onbelichte teelten werd vaak gewerkt met een energiedoek en soms met tijdelijke folie. “Wij constateerden met name een energiebehoefte, we wilden meer gaan isoleren”, zegt Claessen. “Dan zoek je daar een scherm bij. Een groot voordeel van een tweede scherm zit niet alleen in isolatie, maar ook in ontvochtiging. Traditioneel werd vocht afgevoerd door een kier in het scherm te maken en de buistemperatuur te verhogen. Dat kost energie en kan leiden tot temperatuurverschillen in de kas.”

‍

De huidige aanpak is anders: we willen het scherm zo lang mogelijk gesloten houden en boven het scherm luchten, vervolgt hij. “Doordat schermdoeken vochtdoorlatend zijn, kan vocht via het scherm naar boven worden afgevoerd, terwijl het klimaat in de kas onder het scherm zo lang mogelijk egaal blijft. Bovendien ontstaat met twee schermen extra flexibiliteit. In onbelichte teelten kan bijvoorbeeld het bovenste doek gesloten blijven, terwijl het onderste licht gekierd wordt, of andersom. Zo kun je gericht ontvochtigen zonder het klimaat te verstoren.”

Schermen op uitstraling

“Als je een scherm slim inzet, kun je én energie besparen én ontvochtigen, zonder dat dat veel extra energie kost. Het H2no-scherm heeft het ons mogelijk gemaakt om meer of langer te schermen met zo min mogelijk licht verlies.” De tomatenkwekerijen werken een groot deel van het jaar met het principe van schermen op uitstraling. Aan het einde van de dag wordt het scherm, gedeeltelijk of volledig, gesloten om warmteverlies door uitstraling te beperken. Met name in kassen met full-LED is dit van belang, omdat de stralingswarmte van SON-T-belichting ontbreekt. “In het verleden gebruikten we hier een verduisteringsscherm voor, maar dan scherm je al vroeg het licht weg. We gebruiken nu het H2no-scherm vanwege de hoge lichtdoorlatendheid.” In de maanden augustus, september en oktober kan uitstraling juist helpen om een te warme kas af te koelen tijdens nachten die onvoldoende afkoelen. Dan blijft de planttemperatuur soms te hoog en wil je de uitstraling juist wel pakken, aldus Claessen. “Klimaatsturing blijft maatwerk; niets gaat op de automatische piloot.”

‍

Brievenbusprincipe

In het verleden werkte Vereijken ook met zomerschermen. Dat is een tijdje een trend geweest, zegt Plaisier, om de teelt in de vroege zomer onder belichting te kunnen starten. “Dat is een delicaat moment, omdat je met zowel oude als jonge planten hebt te maken. De zomerschermen hebben een open structuur en nemen circa 15 procent licht weg, net genoeg om de teeltwisseling glad te laten verlopen en de jonge planten te beschermen tegen te hoge instraling. Door de stijgende gasprijzen zijn zomerschermen echter vervangen door energieschermen. Maar telers willen nog steeds licht wegschermen om te voorkomen dat de jonge plant te hard gaat groeien.”

Dat lossen we tegenwoordig op door te ‘brievenbussen’, vult Claessen aan. “We laten een H2no-scherm en een verduisteringsscherm tegen elkaar inlopen tot het gewenste lichtniveau wordt bereikt. Samen liggen ze dan op 95 of 100 procent. Als je beide schermen hebt, kun je met dat percentage spelen: als je meer licht weg wil halen, ga je bijvoorbeeld naar 70-30 procent en dat bouwt zich gaandeweg af naar 30-70 procent. Bij het brievenbussen moet wel worden voorkomen dat zonlicht via de tralies naar binnen schijnt. Als je dat goed wil doen, moet het bovenscherm richting zuid of zuidwest dicht lopen en het onderscherm richting noord of noordoost. Dat voorkomt dat de zon door de tralies naar binnen kan schijnen.”

Jarenlange samenwerking
Vereijken en Svensson werken al jaren samen, vertellen Claessen en Plaisier. Het contact werd geïntensiveerd toen Vereijken in 2010 de belichte kas bouwde in Beek en Donk. Ook bij de keuze voor de H2no was sprake van overleg. Claessen: “Wij brachten de klimaatuitdagingen in en zochten een helder doek.” Plaisier: “Wij luisteren naar de behoefte van de kweker en gaan op zoek naar de voor hem beste oplossing. Dat is sterk afhankelijk van zijn wensen.” Claessen: “De winst zit niet alleen in procenten energiebesparing. Het zit ook in sturen op planttemperatuur, langer en meer ontvochtigen én de zekerheid om Tasty Tom-tomaten te produceren en te leveren tegen de afgesproken kwaliteit.”