Verduurzamen

Roadmap naar de toekomst

Hoe kan ik mijn bedrijf rendabel verduurzamen? Welke (teelt-)technieken helpen mij daarbij en welke niet? En wat is mijn huidige footprint? De ambitie in de glastuinbouw om te verduurzamen is groot, maar de route ernaartoe is soms lastig. aaff en Epiic maken samen met telers een roadmap die hen helpt de juiste keuzes te maken en gericht stappen te zetten.

Tekst: Annemarie Gerbrandy
Fotografie: Astrid Grootscholten

Chris Boers, sectorspecialist en bedrijfsadviseur tuinbouw bij aaff, ziet nog te vaak dat externe triggers leiden tot verduurzaming. Ondernemers in de glastuinbouw hebben te maken met een complexe en snel veranderende omgeving, waarin tal van invloeden van buitenaf de noodzaak tot verduurzamen aanjagen, zegt hij. “Denk daarbij aan energiebelastingen en CO2-heffing, het wegvallen van gewasbeschermingsmiddelen, stijgende kosten en marktdruk en keteneisen. Maar het mooiste zou zijn als verduurzaming voortkomt uit intrinsieke motivatie. Dat is het spanningsveld dat je opzoekt.”

Heldere eigen koers
Verduurzaming wordt op dit moment vaak gedreven door incidentele subsidie-openstellingen, ervaart Boers. “Bedrijven reageren hierdoor ad hoc op technologische subsidies in plaats van te handelen vanuit een heldere, eigen koers. Natuurlijk is het niet verkeerd om subsidies in de gaten te houden, maar probeer eerst in beeld te krijgen waar je staat als onderneming. De strategie moet leidend zijn en van daaruit ga je de techniek in je bedrijf implementeren. Met de roadmapaanpak die we ontwikkeld hebben, bepaal je de route om tot de gewenste toekomstbestendige teelt te komen.”

'De strategie moet leidend zijn en van daaruit ga je de techniek in je bedrijf implementeren'

aaff en dochteronderneming Epiic zien grote ambities bij koplopers in de glastuinbouw. Een voorbeeld is KP Holland, dat zich als doel heeft gesteld in 2040 CO2-neutraal te produceren en daarbij al gebruik maakt van de roadmapaanpak. Daarnaast wordt in de sector volop ingezet op technologische innovaties als e-boilers, warmtepompen, aardwarmte, LED-belichting, veenvrije substraten, biologische gewasbescherming en plasticvrije potten. Ook in telersverenigingen ontstaan initiatieven waarbij koplopers en volgers data uitwisselen en ervaringen delen.

Terughoudendheid
Ondanks deze ambities heerst er bij veel ondernemers een zekere terughoudendheid, zegt Boudewijn Zuijderhoudt, senior consultant duurzaamheid bij Epiic. “De wereld waarin de teler opereert, verandert voortdurend door wet- en regelgeving. Daardoor hebben ondernemers de neiging af te wachten tot er meer duidelijkheid is. Die duidelijkheid blijft uit, omdat continue verandering de nieuwe realiteit is. Daarnaast zien we dat telers zich zorgen maken dat verduurzamingsstappen, zoals de overstap op full LED of veenvrij telen, ten koste gaan van de productkwaliteit of teeltopbrengst. Bovendien is het de vraag of markt en consument bereid zijn een meerprijs voor innovaties te betalen.”

Boers en Zuijderhoudt stellen dat verduurzamen voor de meeste ondernemers geen doel op zich is, maar een cruciale voorwaarde om in de toekomst rendabel te blijven ondernemen. Boers: “Niets doen lijkt op korte termijn de goedkoopste optie. Maar kijk je richting 2030, dan kan niets doen door stijgende CO2-heffingen, energiebelastingen en grondstoffenprijzen een hele dure en risicovolle keuze zijn. Door op tijd en gefaseerd te verduurzamen, voorkomen ondernemers dat zij door wetgeving of heffingen uit de markt worden gedrukt. Wie nét een stap vooruit loopt, behoudt toegang tot afnemers én kan tegen een beheersbare kostprijs blijven produceren.”

Dynamische tool

aaff en Epiic hebben een geïntegreerde aanpak om tuinbouwbedrijven actief te helpen met hun duurzame ambities. Zo kan met het opstellen van de roadmap de footprint, berekend door Greenhouse Sustainability, stapsgewijs omlaag worden gebracht. “Het is een dynamische tool”, zegt Zuijderhoudt. “Ook onze rol verandert. We kunnen wel een statisch rapport maken, maar tegen de tijd dat dat af is, is de wereld alweer veranderd. Met het bepalen van een roadmap willen we een oplossing bieden voor een sector die feitelijk al voorop loopt: van toenemende druk en onzekerheid naar richting en keuzes.”

Zoals gezegd kan met de roadmapaanpak een route worden bepaald om tot een toekomstbestendige teelt te komen, waarbij niet de techniek maar de strategie leidend is. Bij strategische keuzes is het belangrijk om alle disciplines samen te brengen: financiën, commercie, teelt en techniek, zegt Boers. “Stel, de commerciële manager wil vanuit de marktgedachte overgaan op veenvrije teelt, maar de teeltmanager ziet dat nog niet zitten. Of de technisch manager ziet kansen voor aardwarmte, maar de financieel manager vindt daar geen financiering voor. Dat maakt het complex.”

Interactieve sessies

De roadmap wordt bepaald door middel van drie interactieve sessies. In de eerste sessie wordt een analyse van de huidige situatie gemaakt, waarbij gebruik wordt gemaakt van de bestaande doelstellingen, strategie, beschikbare footprintdata en praktijkkennis van de teler. Vervolgens worden de belangrijkste hotspots, kansen, risico’s en best practices in kaart gebracht. Het doel is om de duurzaamheid in de bedrijfsstrategie te borgen, zegt Zuijderhoudt. “Daarbij is aandacht voor vragen als: hoe verhoudt het bedrijf zich binnen de sector, welke wet- en regelgeving komt eraan, welke producten x marktcombinaties zijn toekomstbestendig en waar zitten hotspots binnen producten in de huidige footprint.”

In sessie twee worden scenario’s bepaald en doorberekend: welke maatregelen zijn kansrijk, haalbaar en financieel mogelijk? Daarbij worden zowel de milieu-impact (CO2-reductie) als de financiële impact (investeringskosten, energiebelasting, CO2-heffingen, subsidiekansen) helder afgewogen. In een derde sessie wordt bepaald welke route de teler gaat volgen, waarbij de investeringsstappen in kaart worden gebracht om rendabel te kunnen verduurzamen. Daarbij wordt rekening gehouden met zaken als waar staat de teler, duurzaamheidsdoelstelling(en), afhankelijkheden en onzekerheden en subsidiekansen.

Zuijderhoudt: “Het gaat hier om een dynamische methodiek, die periodiek moet worden geëvalueerd. Dat houdt het document actueel en zo kan de teler meebewegen met externe indicatoren. Stel, de energiekosten gaan omhoog. Dan spreek je met jezelf af: zodra de waarde boven een bepaalde grens komt, is dat het moment om een investering te doen.”

Kleine stappen, flinke afstand

De roadmap kan telers helpen om de eerste stappen te zetten en samen te blijven leren en ontwikkelen, om uiteindelijk bij het einddoel te komen, aldus de adviseurs. Boers: “Grote stappen zijn voor telers soms lastig te overzien. Door het langetermijndoel op te delen in kleine, behapbare stappen, blijft het overzichtelijk en kan de ondernemer gerichter vooruit. We hopen dat met de roadmapaanpak de weg naar een investering ook léuk wordt. Kleine stappen zetten is niet zo spannend. En kijk je achterom, dan zie je dat je al met al toch een flinke afstand hebt afgelegd. De roadmap vertaalt strategie en data naar concrete en haalbare acties.”

EÉN INTEGRALE AANPAK, TWEE AANVULLENDE EXPERTISES

De samenwerking van aaff en dochteronderneming Epiic combineert bedrijfskundige begeleiding, financiële duiding en sectorkennis vanuit aaff met inhoudelijke duurzaamheidskennis, subsidie-expertise en innovatiekennis vanuit Epiic. Daarmee ontstaat één integrale aanpak waarin strategie, footprintdata, scenario’s, investeringen, regelgeving en subsidies samenkomen.